उन्हाळा आणि आयुर्वेदिक आहार-विहार

 

उन्हाचा तडाखा वाढला की आपल्याला लगेच आठवतात थंडगार पदार्थ — आइसक्रीम, मठ्ठा, ज्यूस, मिल्कशेक्स! रस्त्यावरही विविध ठिकाणी ताक, लस्सी आणि थंड पेयांचे स्टॉल्स दिसतात.

परंतु वारंवार असे पदार्थ घेतल्याने लगेच सर्दी, ताप, खोकला यांसारख्या तक्रारी उद्भवतात. क्षणिक गारवा देणारे हे पदार्थ शरीरासाठी दीर्घकाळ त्रासदायक ठरू शकतात.

 

मग प्रश्न असा निर्माण होतो —

👉 या उन्हाळ्यात शरीराला थंड कसे ठेवायचे, तेही कोणताही त्रास न होता?

चला, आयुर्वेदानुसार योग्य आहार आणि विहार जाणून घेऊया.

 

❗ गैरसमज दूर करूया

 

🥛 उन्हाळ्यात सर्वांनी ताक घ्यावे का?

 

ताक हे समशीतोष्ण पेय आहे — म्हणजे ते ना पूर्ण थंड, ना गरम.

हे कफ आणि वात कमी करते.

 

👉 पण लक्षात ठेवा:

•ताक ताजे बनवून घेतल्यासच त्याचे फायदे मिळतात

•सर्वांनी सरसकट ताक घेऊ नये

 

✔️ योग्य पद्धत:

दुपारच्या जेवणात वाटीभर ताजे ताक घ्यावे

त्यात सैंधव मीठ, पुदिना, कोथिंबीर घालू शकता

 

⸻

 

🥭 आंबा – योग्य पद्धतीने खा

 

सर्वांचा आवडता आंबा 🍋

 

👉 खाण्यापूर्वी:

•किमान अर्धा तास पाण्यात भिजवून ठेवा

•चोखून खाल्ल्यास तो लवकर पचतो

 

👉 लक्षात ठेवा:

•फक्त हापूसवरच भर देऊ नका, इतर जातीही खा

 

✔️ आमरस बनवताना:

•सुंठ पावडर

•वेलची पावडर

•मिरे पूड

घातल्यास पचनास मदत होते

 

⸻

 

💧 पाणी पिताना काळजी

 

उन्हाळ्यात पाणी पिण्याची योग्य पद्धत अत्यंत महत्त्वाची आहे:

 

✔️ फ्रिजच्या पाण्याऐवजी माठातील पाणी प्या

✔️ पाण्यात वाळ्याची जुडी टाका

✔️ गुलाब-कपूर मिश्रित पाणी वापरा

 

⸻

🥤 उपयुक्त पेये

 

उन्हाळ्यात शरीराला थंड ठेवणारी पेये:

•आंबट-गोड रायते

•मुरांबा, पन्हे

•कोकम सरबत, सोलकढी

•🌹 गुलकंद (दूध किंवा पाण्यासोबत) — शरीराला थंडावा देतो आणि पित्त शांत करतो

•रात्री दूध-साखर

 

🌿 विहार (जीवनशैली)

 

फक्त आहार नाही, तर योग्य विहारही महत्त्वाचा आहे:

 

☂️ उन्हात जाताना टोपी किंवा छत्री वापरा

🌳 झाडांच्या सावलीत राहण्याचा प्रयत्न करा

🏠 एसी ऐवजी वाळ्याचे पडदे वापरा

 

🌸 मोगऱ्याचा सुगंध:

•स्त्रियांनी केसात गजरा वापरावा

•पुरुषांनी खिशात मोगऱ्याची फुले ठेवावीत

👉 यामुळे मन शांत राहते

 

😴 दुपारी थोडी विश्रांती घ्या

(आयुर्वेदात या ऋतूत दुपारची झोप योग्य मानली आहे)

 

🌙 रात्री चांदण्यात थोडा वेळ गच्चीवर बसणे मन आणि शरीराला शांत करते

 

 

योग्य आहार आणि विहार पाळल्यास उन्हाळा आपल्याला त्रासदायक ठरणार नाही.

आयुर्वेद सांगतो — निसर्गाशी जुळवून घेतले तर प्रत्येक ऋतू आनंददायी ठरतो.